tarafından soruldu

Fuat Uğur'un geçtiğimiz gün paylaştığı, "Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank ne yapmak istiyor?" başlıklı yazısını okuyan arkadaşlarım olmuştur.. Fuat Bey, o yazıda dikkat çeken bir "haber" paylaşılmıştı.. (10.09.19) Aynen hatırlatıyorum; -FLOOD-

"Habere göre geçen çarşamba günü Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank, çeşitli traktör firmalarını bakanlıkta bir toplantıya davet edip elektrikli traktörü, traktör mevzuatlarını, hurda traktör projesini konuşmuştu.

Yardımcısı Hasan Büyükdede ile Sanayi ve Verimlilik Genel Müdürlüğü’nden yetkililerin de hazır bulunduğu toplantıya çoğu YABANCI ORTAKLI traktör firmaları olan Agco, Anadolu Landini, Başak, Bozok, Erkunt, Hattat, John Deere, Karataş, Kubota, Same Deutz Fahr, Tafe, Tümosan,

Türk Traktör ve Yanmar Turkey’den üst düzey yöneticiler katıldı. Bu toplantıda HANGİ ŞİRKET YOKTU biliyor musunuz? Başkan Erdoğan’ın test ettiği elektrikli traktörü yapan ÖNDER YOL ve şirketi DERİNDERE AŞ."

Fuat Bey’in yazısından bu kısmı hatırlatmamın nedeni ise, dün itibariyle okuyup rafa kaldırdığım enteresan bir hatıra kitabı oldu. O Yazıda Koç Grubu'ndan Türk Traktör'ün adı geçiyor çünkü.. Şimdi, o kitabın 15. Bölümünden “Türk Traktör” başlıklı ilginç bir hikaye paylaşacağım..

Kitabın yazarı, Koç Grubu'nu özellikle sanayide "Koç Grubu" yapan beyin isim Bernar Nahum’dur. Bilenler bilir; hani şu “BEKO” markasına ismi kazılan kişi.. Beko markasında ilk hece Be-Bernar, “Ko” ise Koç’tur..


1988 yılında yayımlanan “Koç’ta 44 Yılım-Bir Otomotiv Sanayii Kuruluyor” adlı tek basım yapmış kitabından aktaracaklarım Koç Grubu'nun ziraat ve tarım sanayiindeki yerini ve rolünü nasıl aldığına dair kısa bir tarihçe olarak fevkalade önem arzeder.


Anlayacağınız bu paylaşımda, Koç Grubu hakkında başka yerde rastlayamayacağınız nazik veriler mevcuttur. Nasipse ileride Koç'un diğer sanayi dallarında da merkezi ismi olan Nahum’u ele alırken, Koç Grubu’nu biraz daha yakından tanıma fırsatımız olur..

İşte Fuat Bey’in söz konusu yazısında sıralanan firmalar arasında da ismi geçen Koç Grubu markası; “TÜRK TRAKTÖR”

1938 yılında Türk Hava Kurumu Etimesgut Havacılık Okulu’nda uçuş öğrenimi için kullanılacak uçakları imal etmek üzere Ankara Atatürk Orman Çiftliği’nde bir fabrika kurulması kararlaştırıldı.

Bu projenin sorumluluğu o dönemde milletvekili olan Şükrü Koçak’a verildi. Şükrü Koçak, 1935’ten itibaren 15 yıl milletvekili olarak TBMM’de görev yaptı. Bu arada iki yıl Ulaştırma Bakanlığı görevinde bulundu.

Bu proje o devre göre oldukça kısa bir süre içinde gerçekleşti. İngiltere’den makineler ithal edildi ve hatta 1940-41 yıllarında birkaç uçak gövdesi bile imal edildi. II. Dünya Savaşı bütün şiddetiyle Avrupa’yı sarınca fabrika, savaş yılları boyunca işletilmedi.

Hükümet uzun müddet bu tesislerden nasıl yararlanacağı konusunda kararsız kaldı. 1950 yılında Demokrat parti iktidara geçince, Mithat Dülge’yi Ziraat Bankası Genel Müdürlüğü’nde tayin ettiler.

Bir dönem Karayolları Genel Müdürlüğü görevinde bulunmuş olan Vecdi Diker, özel sektöre geçtiğinde, Atatürk Orman Çiftliği’nde işletilemeyen uçak fabrikası ile ilgilendi.

Amerikan Minneapolis Moline şirketiyle ortak olarak bu fabrikada traktör üretimi yapılması için Mithat Dülge’yi ikna etti. 1954 yılında yapılan bir anlaşma ile Minneapolis Moline Türk Traktör Fabrikası faaliyete başladı.

Bu şirketin %30 hissesini Minneapolis Moline Amerikan şirketi aldı ve kalan hisseler de Makine Kimya Endüstrisi Kurumu, Zirai Donatım, Ziraat Bankası ve Pamuk tarım Satış Kooperatifleri arasında paylaştırıldı. Şirket statüsüne göre, yönetim sorumluluğu bir Amerikalıya verildi.

Şirket imalat ve ithalata dayalı sistemini memleket dahilinde kaliteli mal yaptıramadıkları gerekçesiyle uyguladılar. Birkaç yıl boyunca işlerini Ziraat Bankası’nın yarımı ve kredileriyle sürdürdüler.

Traktör piyasasının bozulması ve 1960 ihtilalinden sonra, Amerikalı ortakların ve yöneticilerin memleketten ayrılması sonucunda, şirketin başına 1961 yılında rahmetli Halil Kaya getirildi. Halil Kaya, Yüksek Mühendis-Minerolojist bir subaydı.

Sivil hayata atıldıktan sonra Minneapolis Moline Türk Traktör Fabrikası’nın başına geçti.1958 yılından sonra Fiat traktörlerinin yurtiçinde montajını üstlenmeye karar verdik. Koç Grubu olarak yaptığımız üç ayrı müracaat Moline Türk Traktör Fabrikası idaresi tarafından reddedildi.

Oysa Moline traktörleri pek satılamıyordu. En sonunda 1964 yılında Genel Müdür Halil Kaya ile fabrikanın 100 m2’lik küçücük bir kısmında bir deneme yapmak üzere anlaştık. Burada 60 adet Fiat traktörünün montajını yapacaktık. Böylece fabrikaya ilk adımı atmış olduk.

İtalyanların gönderdiği teknik kadronun sistemli ve eğitimci çalışmalarını gören fabrikanın teknik kadrosu, Fiat teşebbüsüne karşı bir sempati duymaya başladı. Yönetim düzeyinde ise, Moline fabrikasının yarınlarının Koç grubuyla yapılacak bir anlaşma sayesinde,

daha sağlamlaşacağını düşünmeye düşünmeye başladılar. Halil Kaya’nın Bolu’da başından geçen bir kazadan çabuk kurtulması ve bizim o dönemde kendisine gösterdiğimiz yakınlık, grubumuza duyduğu sempatiyi daha da arttırdı.

Ciddi ve iyi niyetli olduğumuz kanısına vardı ve gurubumuzla işbirliği yapmayı kararlaştırdı. Koç Grubu ve özelikle Can Kıraç, fabrika bünyesinde varlığımızı ve yarınlarımızı daha sağlam temellere dayandırmak için şirketin Türk ortakları olan kooperatiflerin elinde bulunan

%25 oranındaki hissenin sattın alınması fikrini gruba kabul ettirdi ve teker teker bu hisseleri toplamaya başladı. Can Kıraç, Ticaret Bakanlığı’ndan prensip kararı aldı ve sonunda Ziraat Bankası’nda işlemleri tamamlayarak,

bankanın Moline ile arasındaki ihtilafı değerlendirdi. 1966 yılında Fiat, Moline Türk Traktör Fabrikası’nda hisse sahibi olmayı istedi.”

Zincirin "limit"i hikayenin tamamını aktarmama izin vermedi; devamı; Fiat, devreye girdiği sırada fabrikadaki hissedarlardan Amerikan White Motors’un elindeki %30 hissenin önce yarısını daha sonra tamamını alıp Türkiye'deki ilk yatırımını gerçekleştirmiş oluyor..

ve böylece 1968’de adı Türk Traktör olarak değiştirilen fabrika, Fiat(%25), MKE(%30), Koç’un Egemak’ı(%30), Ziraat Donatım(%10) ve Ziraat Bankası(%5) arasında paylaşılıyor.

Traktörün pazarlamasını Koç’un Egemak(Ege Makine) alıyor. 1977’den itibaren üretim artışı hız kaydetmeye başlıyor. 1983’te bu fabrika 18.600 traktör ürettiği kayıtlara geçiyor. 1997 yılı sonunda; 216.371 traktör.

Nahum, mevzuyu şöyle noktalıyor; “Her ne kadar bu şirketin yalnızca %30 hissesi grubumuza ait ise de, diğer ortakların yönetimi bize bırakmış gibi bir psikolojiyle, daima en iyi ve en verimli şekilde idare etmeye çalıştık. Bugüne kadar böyleydi bundan sonra da böyle olacaktır.”

    Cevabınız

    Gizlilik: E-posta adresiniz yalnızca bu bildirimlerin gönderilmesi için kullanılacak.
    ...