Yerli Malı Kampanyaları

Yerli Malı Kampanyaları (Dışa karşı savaşın silah dışında başka araçlarla da yürütülebileceği düşüncesi):

Günümüzde yerli malı kullanma fikri, genellikle uluslararası sorunlar gündeme geldiğinde hatırlanıyor ve ülke boykotları dalga dalga yayılıyor. Peki, bu iş ilk olarak ne zaman başladı? Türkiye’de yerli malı kullanma fikri, ilk kez 1908’deki “Fes Boykotu”yla gündeme geldi.

Avusturya, Berlin Anlaşması’yla Bosna-Hersek’i yönetme hakkını elde etmiş, Bulgaristan da özerk bir prenslik olmuştu. Buralar yine de hukuken Osmanlı toprağıydı. Ancak II. Meşrutiyet’in ilanı üzerine bu bölgelerin Osmanlı Meclisi’nde temsil edileceği kaygısıyla Avusturya, hukuken Osmanlı’nın denetiminde olan Bosna-Hersek ve Bulgaristan’a ait toprakları ilhak kararı aldı.

Osmanlı’nın verdiği notalar da sonuçsuz kalınca, Avusturya karşıtı gösteriler başladı. Gösteriler, Avusturya ve Bulgaristan mallarına karşı boykota dönüştü. Avusturya’dan ithal edilmekte olan fes ile simgesini bulan boykot kısa sürede yayıldı. Avusturya’dan ithal edilen feslerin giyilmemesi için kampanya açıldı. “Serpuş-ı milli” adı altında piyasaya yeni bir fes verildi. Batı basınının “Viyana kuşatmasından daha etkili oldu” diye tanımladığı boykottan Osmanlı’ya mal üreten fabrikalarda çalışan binlerce aile etkilendi.

İflaslar ve işyeri kapatmalar çığ gibi büyüdü. Fes Boykotu, Osmanlı’da ulusal bilincin oluşmasında kitle hareketinin önemini ortaya koydu. Bundan böyle dışa karşı savaşın silah dışında başka araçlarla da yürütülebileceği düşüncesi toplumda oluşmaya başladı. Yerli malı kullanma kampanyaları, Cumhuriyet döneminde bir kez daha gündeme geldi.

Genç Cumhuriyet’te, iktisadi milliyetçiliğe dayanan “Millî İktisat” politikasına olumlu bakılıyordu ve ekonomi “millîleştirilerek”, Müslüman-Türk zengin sınıfı yaratılması amaçlanıyordu. Yerli malı kampanyaları bu amaç için kullanılmaya başlandı. Yerli malı kullanımını teşvik amacıyla düzenlenen yerli mallar haftası ilk kez, 4 Nisan 1929 günü kutlandı.

11 Ağustos’ta ise, “Türk Yerli Mallar Sergisi”, İstanbul’da Galatasaray Lisesi’nde açıldı. Türkiye, 1929 Dünya Ekonomik Krizi’nin patlak vermesiyle, ithalatı ihracatından fazla olduğu için birtakım özendirici tedbirlere başvurmak zorunda kaldı. Günün sözü “tasarruf”tu ve Taksim Meydanı’nda yerli malı kullanma mitingleri yapılmaya başlandı. 25 Aralık, İş Bankası tarafından “Tasarruf Günü” ilan edildi.

Tasarrufun simge-siyse İş Bankası’nın “kumbaraları” oldu. Kampanya kapsamında çocuklara yerli malı giymenin ve kullanmanın erdemi şiirlerle öğretiliyordu: Yerli malı yiyeceksin Ben Türküm demek için Böyle vazifeler var Az olsa bile paran Dolmalıdır kumbaran İşte ancak o zaman Yurda neşeler dolar Bu dönem, yerli malı kampanyalarını gerçekleştiren derneklerin başında, Millî İktisat ve Tasarruf Cemiyeti geliyordu.

Dernek, halkı gereksiz harcamalardan ve ithal mallarından uzak durmaya teşvik etmek için bizzat, Cumhurbaşkanı’nın girişimleriyle ve onun himayesinde, kurulmuştu. TBMM Reisi Kazım Özalp liderliğinde, milletvekilleri, banka ve bazı kurum müdürleri tarafından kurulan MİTC, amaçlarını gerçekleştirmek üzere kurulduğu andan itibaren çok yoğun bir çalışma programı yürüttü ve kamuoyuna yönelik birçok kampanyaya girişti.

Sergiler, seminerler, mitingler, yılda bir kez yapılan (12-19 Aralık) “Tasarruf ve Yerli Mallar Haftası”, tasarrufun önemini belirtmeye yönelik eğitim kampanyaları, hep bu amaç çerçevesinde kullanıldı. Bu arada 1932’de ilk dünya güzeli seçilen Keriman Halis de yerli malı kampanyalarına katılan ilk güzelimiz oldu. 1932’de İktisat ve Tasarruf dergisi Keriman Halis’in güzel oluşunu Türk üzümü, Türk fındığı, Türk lokumu yemesine bağlamıştı.

Dergi, Eylül 1932 tarihindeki kapağında bu konuyu işledi. TBMM Başkanı Kazım Paşa, Yerli Mallar Sergisi’nde Türk güzelinin Belçika’da giydiği tuvaletin milli kumaştan yapıldığını söylemiş ve yarışmanın kazanılmasında bu faktörün etkili olduğunu belirtmişti. 1980’li yıllarda ekonominin dışa açılmasıyla birlikte yurda ithal mallar akın edince, yerli malı kampanyaları tarihe karıştı.

Güncelleme: 5 Haziran 2020 — 09:47
Abone ol
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments